Отернэс шэхэрлегенэ (Калатауга) сэяхэт.

19 нчы октябрь – кознен матур бер конендэ гимназиябезнен музей активистлары – эзлэну отрядлары командирлары белэн Отернэс – Эзмэ тарихи - мэдэни коплексына кергэн Отернэс шэхэрлегенэ (жирле халык телендэ Калатау дип йортелэ) экскурсия оештырдык. Максатыбыз моннан 458 ел элек борынгы ватаныбыз Казан ханлыгы рус гаскэрлэре (басып алучылар) тарафыннан жимерелгэннэн сон да, бэйсезлек, азатлык байрагы астында корэшне дэвам иткэн бабаларыбызнын каршылык курсэту узэгенэ эверелгэн кальганын (крепостьнен) урынында булу, биредэ барган каты сугышларда шэхит киткэн бабаларыбызны искэ алу (зиярат кылу) иде.
Отернэс шэхэрлеге (рус чыганакларында Мишэ –Тамак дип аталган) Эзмэ, Отернэс, Илэбэр авыллары янындарак, Мишэ елгасынын борынгы текэ яры остендэ урнашкан. "Тау” тубэсен "штурмлаганда” анероид (барометр) ярдэмендэ без анын чагыштырма биеклегенен 60м чамасында икэнен билгелэдек. Кальга урынын белеп сайлаган борынгы ватандашларыбыз – коньяктан ул чорда тагы да мул сулы булган биек текэ яр астында Мишэ елгасы акса, конбатышта тоньяктан коньякка таба шулай ук текэ ярлы Олыяз суы (Кала – Елга) агып тошеп Мишэ елгасына кушыла. Кальганы тоньяктан калын тайга урманы (Шэмэрдэн урманы) саклаган.
Бу шэхэрлек турында кыскача белешмэ. Азан каласы 1552 нче елда Иван Грозный гаскэрлэре тарафыннан яулап алынгач, халыкнын бер олеше тоньякка – Саба урманнарына кача хэм 1553 нче елда Казаннан 70 чакрым ераклыкта Мишэ Тамак шэхэрлеген този. Эмма бер еддан сон баш кутэру Шуйскийнын жэза отряды тарафыннан канга батырып бастырыла, Мишэ – Тамак шэхэрлеге дэ тэмам жимерелэ. Бу турыда Никон хэм Суздаль елъязмасында болай эйтелэ: "...эсир итеп 1500 татар ир балаларын хэм хатын – кызларын алдык. Мишэ елгасы буендагы шэхэрне бернэсэсен дэ калдырмыйча талап яндырдык”.
Отернэс шэхэрлеге 1985 нче елда Николай Воробьев житэкчелегендэге этнография белгечлэре торкеме тарафыннан тикшерелгэн булган. 1998 нче елдан башлап бу тарихи – археологик хэйкэллэрне ойрэну эше белэн академик, тарих фэннэре докторы Альберт Эхмэтжан улы Борханов житэкчелек итэ. Ул узенен якын булышчылары – студентлар торкеме белэн дурт урында казу эшлэре алып бара. Элеге казу эшлэре барышында алар оч ныгытма хэм ике вал урынын тапканнар. Алар астында табигый яссы ташлар тезелгэн. Хэрби тимер кулмэк калдыклары, ике урыс акчасы, алты комеш жучи акчасы, тимер, бакыр белэзеклэр, ук очлары, таш хэм пыяла муенса тоймэлэре, ат озэнгесе, янган сояклэр х.б. табылган. Бу эйберлэр барысы да ул жирлэрдэ зур сугыш барганлыгын раслый.
Шэхэрлек билэмэлэрендэ студентлар коче белэн табигый ташлар оеп ясалган ике хэйкэл янында без тарихыбызны искэ тошердек, ватан азатлыгы очен корэшкэн кахарманнарны бер минут тынлык белэн искэ алдык.
Узебезнен Саба районы тарихына Дан остэуче бу тарих комплексына сэяхэт кылуга барлык олкэн сыйныф укучыларын, ата – аналарны, гимназиябез хезмэткэрлэрен чакырып калам.
Экскурсияне оештыруда шулай ук оештыручы-педагоглар Фаляхова Г.Р., Галиева Н.Н.лар башлап йорде. Экскурсиядэ гимназиябез каршында эшлэп килуче "Туган якны ойрэну" музее активистлары катнашты.Музей житэкчесе Х.Ф.Хисанов.